Nếu bạn thường xuyên đi xe khách tuyến Đà Nẵng – Quảng Trị, có lẽ bạn sẽ nhận ra một điều thú vị.
Xe xuất phát từ Đà Nẵng.
Trên xe có khoảng 60% ghế đã có khách.
Nếu tài xế chạy một mạch ra Quảng Trị mà không đón thêm ai, rất nhiều ghế sẽ bị bỏ trống.
Điều đó đồng nghĩa với việc:
- Chi phí nhiên liệu vẫn vậy.
- Phí đường bộ vẫn vậy.
- Lương tài xế vẫn vậy.
Nhưng doanh thu lại giảm.
Vì thế xe thường ghé thêm một số điểm đón khách dọc đường.
Ví dụ:
- Huế
- An Hòa
- Phú Bài
- Quảng Điền
Khách xuống.
Khách khác lên.
Chiếc xe luôn cố gắng duy trì tỷ lệ ghế có người ngồi cao nhất có thể.
Trong vận tải biển cũng vậy.
Tàu biển không thích chạy với những khoang hàng trống.
Và đó là lý do phần lớn các chuyến tàu container trên thế giới đều ghé nhiều cảng trong cùng một hải trình.
Tàu ghé nhiều cảng là gì?
Trong ngành hàng hải, một con tàu thường không chỉ chạy từ cảng A tới cảng B.
Thay vào đó, tàu có thể đi theo lộ trình:
Cái Mép → Singapore → Port Klang → Colombo → Rotterdam → Hamburg
Tại mỗi cảng:
- Có container được dỡ xuống.
- Có container mới được xếp lên.
- Có container được chuyển tải sang tàu khác.
Quá trình này diễn ra liên tục trong suốt chuyến đi.
Vì sao tàu không chạy thẳng?
Nguyên nhân đơn giản nhất là:
Không đủ hàng.
Rất hiếm doanh nghiệp nào có khả năng thuê nguyên một con tàu container hàng chục nghìn TEU.
Phần lớn chỉ xuất:
- vài container
- vài chục container
- hoặc vài trăm container
Hãng tàu phải gom hàng của hàng nghìn khách hàng khác nhau.
Muốn gom đủ hàng thì phải ghé nhiều cảng.
Lý do thứ nhất: Tận dụng tối đa sức chứa
Một tàu container hiện đại có thể chở:
- 8.000 TEU
- 15.000 TEU
- 24.000 TEU
Nếu tàu chỉ chất được một nửa số container:
- nhiên liệu vẫn tiêu hao gần tương đương
- thủy thủ đoàn vẫn phải làm việc
- phí cảng vẫn phải trả
Chi phí trên mỗi container sẽ tăng lên đáng kể.
Vì vậy các hãng tàu luôn tìm cách lấp đầy tàu bằng cách:
- nhận hàng từ nhiều quốc gia
- ghé nhiều cảng
- kết hợp nhiều tuyến thương mại
Lý do thứ hai: Gom hàng và trả hàng linh hoạt
Một container xuất khẩu từ Việt Nam có thể đi Đức.
Container khác đi Hà Lan.
Container khác đi Bỉ.
Container khác đi Pháp.
Nếu tàu chạy thẳng tới Đức rồi quay về sẽ rất lãng phí.
Thay vào đó hãng tàu xây dựng lịch trình:
Singapore → Rotterdam → Antwerp → Hamburg → Le Havre
Một chuyến tàu phục vụ đồng thời nhiều thị trường.
Hiệu quả kinh tế cao hơn rất nhiều.
Lý do thứ ba: Mô hình Hub & Spoke
Đây là mô hình logistics phổ biến nhất hiện nay.
Hãy tưởng tượng ngành hàng không.
Không phải mọi chuyến bay đều bay thẳng từ Đà Nẵng tới mọi thành phố trên thế giới.
Thông thường:
Đà Nẵng → Singapore
Singapore → Frankfurt
Frankfurt → Madrid
Tàu biển cũng hoạt động tương tự.
Các cảng trung chuyển lớn như:
- Singapore
- Busan
- Shanghai
- Ningbo
- Rotterdam
đóng vai trò như những sân bay trung tâm.
Tàu mẹ nhận hàng từ các cảng này rồi vận chuyển xuyên đại dương.
Lý do thứ tư: Giảm giá cước vận chuyển
Nghe có vẻ ngược đời.
Tàu ghé nhiều cảng hơn nhưng lại giúp giảm giá cước.
Nguyên nhân là:
Khi tàu được lấp đầy hàng hóa, chi phí vận hành được chia đều cho nhiều container hơn.
Kết quả:
Chi phí trên mỗi container giảm xuống.
Nhờ đó doanh nghiệp xuất nhập khẩu được hưởng mức cước cạnh tranh hơn.
Lý do thứ năm: Tiếp nhiên liệu và bổ sung vật tư
Một chuyến tàu xuyên đại dương có thể kéo dài:
- vài tuần
- thậm chí hơn một tháng
Trong hành trình đó tàu có thể cần:
- tiếp nhiên liệu (bunkering)
- bổ sung lương thực
- thay thế vật tư kỹ thuật
- thực hiện bảo trì nhẹ
Một số cảng nổi tiếng về dịch vụ bunker như:
- Singapore
- Fujairah
- Rotterdam
thường được các hãng tàu lựa chọn làm điểm ghé.
Cảng ghé càng nhiều có phải càng tốt?
Không hẳn.
Mỗi lần ghé cảng, hãng tàu phải trả thêm:
- phí cầu bến
- phí hoa tiêu
- phí lai dắt
- phí xếp dỡ container
Ngoài ra còn mất thêm thời gian.
Nếu ghé quá nhiều cảng:
- lịch trình kéo dài
- ETA dễ bị trễ
- chi phí vận hành tăng
Do đó các hãng tàu luôn phải cân bằng giữa:
- số lượng cảng ghé
- thời gian vận chuyển
- khả năng sinh lời
Vì sao hiện nay tàu ít phải neo chờ hơn trước?
Những năm gần đây ngành hàng hải đã ứng dụng rất nhiều công nghệ số.
Nhiều cảng lớn và hãng tàu áp dụng mô hình:
Just-In-Time Arrival
Thay vì:
- tàu chạy hết tốc lực
- tới cảng rồi neo ngoài khơi chờ
Tàu sẽ nhận dữ liệu thời gian thực từ cảng.
Nếu biết cầu bến chưa sẵn sàng, tàu sẽ chủ động giảm tốc.
Kết quả:
- tiết kiệm nhiên liệu
- giảm phát thải
- giảm thời gian chờ đợi
Người mới hay nhầm
Tàu ghé nhiều cảng nghĩa là hàng bị giao chậm
Không đúng.
Đó là lịch trình bình thường của hãng tàu.
Tàu ghé cảng là container của mình bị dỡ xuống
Không hẳn.
Rất nhiều container nằm nguyên trên tàu từ đầu tới cuối hành trình.
Cảng nào tàu ghé cũng phải làm thủ tục hải quan
Sai.
Chỉ hàng hóa được giao hoặc nhận tại cảng đó mới phát sinh thủ tục tương ứng.
Tàu chạy thẳng luôn tốt hơn
Không phải.
Tuyến đi thẳng thường nhanh hơn nhưng đôi khi lại đắt hơn đáng kể.
Một ví dụ thực tế
Bạn xuất khẩu một container cà phê từ Việt Nam sang Đức.
Khi tra lịch trình, bạn thấy:
Cái Mép → Singapore → Colombo → Rotterdam → Hamburg
Bạn bắt đầu lo lắng:
“Không biết container của mình có bị đi lòng vòng quá không?”
Thực tế hoàn toàn ngược lại.
Đó chính là tuyến vận tải được tối ưu hóa để:
- tận dụng tàu mẹ lớn nhất
- giảm chi phí vận chuyển
- đảm bảo đủ hàng cho toàn tuyến
Nếu hãng tàu cho chạy riêng một chuyến chỉ để chở container của bạn từ Việt Nam sang Hamburg thì cước vận chuyển có lẽ sẽ cao đến mức bạn không muốn nhìn bảng báo giá.
Kết luận
Nếu xe khách đường dài phải ghé nhiều điểm để đón thêm hành khách thì tàu biển cũng phải ghé nhiều cảng để đón thêm container.
Mục tiêu cuối cùng luôn giống nhau:
- tận dụng tối đa công suất vận chuyển
- giảm chi phí trên mỗi đơn vị hàng hóa
- duy trì giá cước cạnh tranh
Vì vậy khi nhìn thấy lịch trình tàu ghé 4, 5 hoặc thậm chí 10 cảng khác nhau, đừng vội nghĩ rằng hàng hóa của mình đang “đi du lịch vòng quanh thế giới”.
Rất có thể đó chính là con đường ngắn nhất về mặt chi phí mà ngành logistics toàn cầu đã tính toán từ lâu.
