Bạn đã từng đi xe buýt chưa?
Giả sử bạn ở TP.HCM và muốn đi từ Chợ Bến Thành đến Chợ Lớn.
Bạn lên tuyến xe buýt quen thuộc.
Xe chạy theo lộ trình cố định:
Bến Thành → Hàm Nghi → Trần Hưng Đạo → Châu Văn Liêm → Hải Thượng Lãn Ông → Chợ Lớn.
Ngày nào cũng vậy.
Giờ nào cũng vậy.
Bạn không thể yêu cầu tài xế:
“Anh ơi tiện đường ghé quán cà phê cho em 5 phút nhé!”
Không ai làm vậy cả.
Xe buýt có tuyến cố định, lịch trình cố định và phục vụ nhiều hành khách cùng lúc.
Ngược lại…
Nếu đang ở Đà Nẵng và muốn từ khách sạn ra sân bay lúc 4 giờ sáng, bạn sẽ gọi taxi.
Taxi không có tuyến cố định.
Bạn muốn đi đâu thì đi.
Muốn dừng đâu thì dừng.
Muốn đổi lộ trình giữa đường cũng được.
Miễn là trả tiền.
Trong vận tải biển quốc tế cũng tồn tại hai hình thức gần giống hệt như vậy:
- Tàu chợ (Liner Service)
- Tàu chuyến (Voyage Charter)
Hiểu đơn giản:
Tàu chợ giống xe buýt.
Tàu chuyến giống taxi.
Tàu chợ (Liner) là gì?
Tàu chợ là loại tàu hoạt động trên các tuyến cố định với lịch trình được công bố trước.
Ví dụ:
Một hãng tàu công bố tuyến:
Cái Mép → Singapore → Rotterdam → Hamburg
và mỗi tuần đều có một chuyến.
Doanh nghiệp chỉ cần đặt chỗ trên tàu giống như mua vé xe buýt.
Bạn không thuê cả con tàu.
Bạn chỉ thuê phần không gian cần thiết.
Có thể là:
- 1 container 20 feet
- 1 container 40 feet
- vài pallet hàng lẻ (LCL)
Tàu vẫn chạy dù hàng của bạn có lên hay không.
Đặc điểm của tàu chợ
Lịch trình cố định
Hãng tàu công bố trước:
- ETD
- ETA
- Cảng ghé
- Transit Time
Doanh nghiệp dễ lập kế hoạch sản xuất và giao hàng.
Chở nhiều chủ hàng
Một con tàu container có thể chở hàng nghìn khách hàng khác nhau.
Container của bạn nằm cạnh:
- cà phê
- quần áo
- linh kiện điện tử
- đồ gia dụng
của hàng trăm doanh nghiệp khác.
Điều kiện vận chuyển tiêu chuẩn
Các điều khoản được in sẵn trên vận đơn (Bill of Lading).
Bạn gần như không thể đàm phán từng điều khoản riêng lẻ.
Phù hợp với container
Đây là hình thức phổ biến nhất hiện nay.
Phần lớn hàng xuất nhập khẩu container trên thế giới đều đi bằng tàu chợ.
Tàu chuyến (Voyage Charter) là gì?
Nếu tàu chợ giống xe buýt thì tàu chuyến chính là taxi.
Người thuê tàu thuê toàn bộ hoặc phần lớn sức chở của con tàu cho một chuyến đi cụ thể.
Chủ tàu và người thuê sẽ ngồi lại đàm phán:
- Giá cước
- Cảng đi
- Cảng đến
- Thời gian bốc hàng
- Thời gian dỡ hàng
- Trách nhiệm của các bên
Mọi thứ được ghi trong hợp đồng thuê tàu gọi là Charter Party.
Đặc điểm của tàu chuyến
Hành trình linh hoạt
Không có tuyến cố định.
Không có lịch chạy cố định.
Tàu đi theo yêu cầu của người thuê.
Chở hàng khối lượng rất lớn
Thông thường là:
- than đá
- quặng sắt
- xi măng
- clinker
- phân bón
- ngũ cốc
- dầu thô
Có thể đàm phán mọi điều khoản
Khác với tàu chợ.
Trong tàu chuyến, gần như mọi nội dung đều có thể thương lượng.
Giá cước biến động mạnh
Giá thuê phụ thuộc:
- cung cầu thị trường
- giá nhiên liệu
- mùa vụ
- tình hình vận tải quốc tế
Vì sao hàng container thường đi tàu chợ?
Hãy tưởng tượng công ty bạn xuất khẩu:
10 container cà phê.
20 container nội thất.
5 container hàng may mặc.
Bạn có thuê nguyên một con tàu 50.000 tấn chỉ để chở vài container không?
Chắc chắn là không.
Chi phí sẽ khổng lồ.
Giống như gọi nguyên xe 45 chỗ chỉ để đưa 2 người ra sân bay.
Giải pháp hợp lý nhất là đặt chỗ trên tàu chợ.
Đó cũng là lý do phần lớn doanh nghiệp vừa và nhỏ hầu như chỉ làm việc với tàu chợ.
Khi nào nên dùng tàu chuyến?
Ngược lại.
Giả sử công ty bạn xuất khẩu:
- 70.000 tấn than
- 100.000 tấn quặng
- 50.000 tấn lúa mì
Lúc này container không còn phù hợp.
Khối lượng quá lớn.
Doanh nghiệp thường thuê nguyên tàu hàng rời.
Đây chính là sân chơi của tàu chuyến.
So sánh nhanh tàu chợ và tàu chuyến
| Tiêu chí | Tàu chợ (Liner) | Tàu chuyến (Voyage Charter) |
|---|---|---|
| Giống như | Xe buýt | Taxi |
| Lịch trình | Cố định | Linh hoạt |
| Tuyến đường | Công bố trước | Theo thỏa thuận |
| Hàng hóa | Container, hàng bách hóa | Hàng rời số lượng lớn |
| Khách hàng | Nhiều chủ hàng | Một hoặc vài chủ hàng |
| Chứng từ chính | Bill of Lading | Charter Party |
| Giá cước | Tương đối ổn định | Biến động theo thị trường |
| Khả năng đàm phán | Hạn chế | Rất cao |
Người mới hay nhầm
Tàu lớn là tàu chuyến
Sai.
Nhiều tàu container khổng lồ của Maersk, MSC hay CMA CGM vẫn là tàu chợ.
Tàu chợ chỉ chạy nội địa
Sai.
Phần lớn tàu container quốc tế hiện nay đều là tàu chợ.
Tàu chuyến luôn rẻ hơn
Không hẳn.
Nếu khối lượng hàng nhỏ, thuê tàu chuyến có thể đắt hơn rất nhiều.
Một ví dụ thực tế
Bạn xuất khẩu:
15 container nội thất từ Việt Nam sang Đức.
Lựa chọn hợp lý:
- Booking với hãng tàu container
- Đi tuyến Cái Mép – Hamburg
- Nhận Bill of Lading
- Theo dõi ETD, ETA và Transit Time
Đó là tàu chợ.
Nhưng nếu bạn xuất khẩu:
80.000 tấn clinker sang Bangladesh.
Lúc này container không còn ý nghĩa.
Doanh nghiệp sẽ thuê nguyên một tàu hàng rời.
Đó là tàu chuyến.
Kết luận
Nếu tàu chợ là xe buýt thì tàu chuyến chính là taxi của ngành hàng hải.
Tàu chợ phù hợp với phần lớn doanh nghiệp xuất nhập khẩu hiện nay vì:
- dễ đặt chỗ
- lịch trình rõ ràng
- chi phí hợp lý
- phù hợp với hàng container
Trong khi đó, tàu chuyến là lựa chọn dành cho những lô hàng khổng lồ như than, quặng, xi măng, ngũ cốc hoặc dầu khí.
Và nếu một ngày nào đó bạn nghe ai đó nói:
“Công ty tôi vừa thuê một chuyến tàu Panamax chở 70.000 tấn than.”
Thì rất có thể họ đang nói về tàu chuyến.
Còn nếu bạn đang xuất khẩu vài container hàng đi châu Âu thì gần như chắc chắn bạn đang làm việc với tàu chợ.
